Yemini Kimdir? Hayatı, Faziletname ve Şiirleri

Yemini Kimdir?

Yemini ’nin doğumu ve ölümü hakkında kesin bir tarih bilinmemekle beraber, eserlerinde ve dolaylı bilgilerden 15.Yüzyılın sonralarında 16. Yüzyılın ilk yarısında yaşadığı sanılmaktadır. Yaşantısı hakkında o çağlarda yazılan tezkerelerde yeterli bilgi yoktur. Asıl adının Ali olduğu, Akyazılı İbrahim Dede zaviyesinde eğitim almış ve yıllarca İbrahim Dede zaviyesine hizmet etmiş. Bir rivayete göre, İbrahim Dede huzurunda erkâna girip, tevella, teberra yeminini yapan Ali, ondan sonra şiirlerinin mahlasını “Yemini” olarak kullandığı söylenir.

Yemini ‘nin şiirleri genellikle hece vezni ile yazılmış, bazı şiirlerde aruz veznini ustaca kullanmış. Yemini inanç ve itikatta Alevi inancına mensup olduğu, yazmış olduğu beyitler, mersiyeler ve on iki İmamları ifade eden duvazda imamlardan kesin olarak anlaşılıyor. Alevi ibadet cemlerinde yazmış olduğu birçok eserleri söylenmektedir. Şiirlerindeki ifade Ehlibeyte bağlılığını ortaya koyuyor.

Faziletname (1519)

Şair Yemininin inanç ve itikadından meydana gelen şiirlerinin etkisi ile Alevi toplumu içerisinde yedi ulu ozanlardan biri olarak kabul görmüştür. Şairin, şiirlerinin yazılı olduğu bir divan elimizde yoktur. Yalnız, 1519 yıllarında Hz. Ali’yi menkıbe niteliğinde methiyelerini ihtiva eden, “Fazilet name” adlı bir eseri elimizdedir. Yemininin yaşantısı hakkında herhangi bir kaynak olmadığı için, yaşantısı hakkında fazla bir şey yazamıyorum. Fakat Yemininin şiirleri bizlere yeteri kadar bilgi veriyor.

Yemini’nin Şiirlerinden

Sultan’ı evliyayı her kim ederse inkâr
Kâfirden eşd oldur eylemez enbiya ikrar
Her kim Ali’yi sevmez yoktur nasibi dinden
Canına lânet onun yad olduğunca her an

Ali’nin evladına kim izzet etmez ise
Ol Haktan gayrıdır Hak ondan bezar
Kim Muhammed’den ayırır ise Murtaza’yı
Beka evinde onun gözü görmesin didar

Cümle enbiyaya serçeşmi çün Mustafa’dır
Nutku kelâmı haktır peygamberdir hüdadır
Muhammed’i Ayrı bilen ol şahı evliyadan
Bilinsin ki dinden imandan uzak Hak’tan cüdadır

Faziletname’yi yazdığını ifade eden Vahdetname

Gel ey söz anlayan işit feryadımı
Yine faslı Ali’den dinle bu kelâmı
Kelâmın cümlesi her sözü sefadır
Ki methi Murtaza ve Mustafa’dır

Gören göz işiten kulak birlik içinde birdir
Fazilet nameyi şerh ederem bilene rehberdir
Nadana sırrı beyan etmek bilmen Şeren revamı
Velayeti Şah Ali Muhammed Mustafa birdir

Kul ol ki bilesin sultan kimdir
Saray’ı dildeki mihman kimdir
Kimin emriyle geldin bu mekâna
Kim etmiştir mekân kalmış cihanda

Yenilik perdesinden geçmeyen dil
Eğer Allah’a kulum derse çok müşkül
Ki haktan gayrı hak bir dahi yoktur
Hakkın emriyle gelen giden pek çoktur

Yemini ’yi tanımak için 1519’da yazdığı Fazilet nameyi çok iyi okumak lazım. Hz. Ali, Hz. Muhammed ve Ehlibeyt üzerine yazdığı sayısız şiirleri vardır. Beyitleri, Mücizatı Ali, es’ile erbaiye gibi mersiyeleri vardır. Bunların %80 ifade şekli Farsça ve Osmanlıca kelimeler ile yazıldığı için çokça yazmaya gerek görmedim. Bunlar günümüzün Türkçesine tercüme edilirse, faydalı olacağına inanıyorum.

Kaynak: Seyit Derviş Tur, Erkânname – Aleviliğin İslam Yorumu ve Alevi Erkânları, genişletilmiş 3. baskı (ISBN 975-6791-52-7).